Trong quá trình làm việc với các doanh nghiệp điện tử, chúng tôi từng gặp không ít trường hợp nhà máy đã đầu tư MES nhưng sau một thời gian sử dụng, hệ thống gần như bị bỏ quên hoặc chỉ được dùng một phần rất nhỏ so với kế hoạch ban đầu. Khi tìm hiểu nguyên nhân, vấn đề thường không nằm ở công nghệ. Hầu hết các nền tảng MES hiện nay đều sở hữu những tính năng khá đầy đủ. Điểm khác biệt nằm ở việc hệ thống đó có thực sự phù hợp với cách nhà máy vận hành hay không, và đơn vị triển khai có đủ năng lực để biến phần mềm thành một giải pháp thực tế hay không.
Đặc biệt trong ngành linh kiện điện tử, nơi quy trình sản xuất có mức độ tự động hóa cao, yêu cầu chất lượng khắt khe và khả năng truy xuất nguồn gốc gần như bắt buộc, vai trò của đơn vị triển khai MES còn quan trọng hơn cả bản thân phần mềm.
Tiêu chí 1: Am hiểu ngành linh kiện điện tử
Một trong những sai lầm phổ biến nhất của doanh nghiệp là cho rằng MES nào cũng giống nhau và đơn vị triển khai nào cũng có thể triển khai cho mọi ngành sản xuất. Trên thực tế, nhà máy điện tử có rất nhiều đặc thù mà những người chưa từng làm việc trong ngành rất khó hình dung đầy đủ. Những khái niệm như SMT, AOI, SPI, ICT, Reel linh kiện, Feeder, truy xuất nguồn gốc theo serial hay quản lý version BOM không chỉ là các thuật ngữ kỹ thuật mà còn ảnh hưởng trực tiếp tới cách hệ thống MES được thiết kế và vận hành.
Một đơn vị triển khai có kinh nghiệm trong ngành điện tử sẽ hiểu đâu là dữ liệu cần thu thập, đâu là những điểm kiểm soát chất lượng quan trọng và đâu là những rủi ro vận hành mà doanh nghiệp cần theo dõi. Điều này giúp hệ thống được xây dựng sát với thực tế thay vì chỉ đơn thuần số hóa các biểu mẫu hiện có.
Tiêu chí 2: Khả năng khảo sát và phân tích quy trình thực tế
Nhiều doanh nghiệp khi tìm kiếm MES thường tập trung vào danh sách tính năng. Tuy nhiên, trong các dự án thành công, phần quan trọng nhất thường diễn ra trước khi viết một dòng code hoặc cấu hình một màn hình nào đó. Một đơn vị triển khai chuyên nghiệp sẽ dành nhiều thời gian để khảo sát hiện trạng, quan sát dòng chảy sản xuất, đánh giá cách vận hành của từng bộ phận và xác định những điểm nghẽn đang tồn tại trong nhà máy.
Bởi mục tiêu cuối cùng không phải là triển khai một hệ thống MES thật nhiều tính năng. Mục tiêu là giải quyết được những vấn đề thực tế như tỷ lệ lỗi cao, khó truy xuất nguồn gốc, thiếu dữ liệu realtime hoặc giao hàng không đúng tiến độ.
Tiêu chí 3: Năng lực tích hợp với máy móc và thiết bị sản xuất
Trong ngành điện tử, giá trị lớn nhất của MES thường đến từ khả năng kết nối dữ liệu trực tiếp từ dây chuyền sản xuất. Nếu hệ thống vẫn phụ thuộc chủ yếu vào nhập liệu thủ công, doanh nghiệp sẽ rất khó đạt được mục tiêu minh bạch hóa dữ liệu và kiểm soát sản xuất theo thời gian thực.
Đó là lý do doanh nghiệp cần đánh giá kỹ năng lực tích hợp của đơn vị triển khai. Họ có kinh nghiệm kết nối với máy SMT hay không? Có thể thu thập dữ liệu từ AOI, SPI, ICT hoặc các hệ thống kiểm tra chất lượng khác không? Có khả năng xây dựng kiến trúc dữ liệu phù hợp với môi trường sản xuất điện tử hay không?
Đây là những câu hỏi quan trọng nhưng thường bị bỏ qua trong quá trình lựa chọn nhà cung cấp.
Tiêu chí 4: Hiểu bài toán truy xuất nguồn gốc và quản lý chất lượng
Nếu phải chỉ ra hai từ khóa quan trọng nhất trong MES ngành điện tử, mình cho rằng đó là:
- Traceability (Truy xuất nguồn gốc)
- Quality (Chất lượng sản phẩm).
Rất nhiều dự án MES trên thị trường tập trung mạnh vào quản lý tiến độ sản xuất nhưng lại chưa đầu tư đúng mức cho khả năng truy xuất nguồn gốc và quản lý chất lượng.
Trong khi đó, đối với các doanh nghiệp sản xuất linh kiện điện tử, đặc biệt là các doanh nghiệp tham gia chuỗi cung ứng cho khách hàng FDI, đây lại là những yêu cầu gần như bắt buộc.
Một đơn vị triển khai có kinh nghiệm sẽ hiểu cách xây dựng mô hình dữ liệu truy xuất nguồn gốc, xác định các điểm kiểm soát chất lượng trọng yếu và thiết kế hệ thống đủ linh hoạt để đáp ứng các yêu cầu kiểm toán từ khách hàng trong tương lai.
Tiêu chí 5: Khả năng tùy biến theo đặc thù nhà máy
Không có hai nhà máy điện tử nào hoàn toàn giống nhau. Ngay cả khi cùng sản xuất PCB hoặc PCBA thì cách tổ chức dây chuyền, quy trình kiểm soát chất lượng, phương pháp quản lý vật tư và yêu cầu của khách hàng cũng có thể rất khác nhau.
Vì vậy, doanh nghiệp cần cẩn trọng với những giải pháp được quảng bá theo hướng “cài đặt là dùng ngay cho mọi nhà máy”.
Một hệ thống MES hiệu quả cần có khả năng thích nghi với thực tế vận hành của doanh nghiệp thay vì buộc doanh nghiệp phải thay đổi toàn bộ quy trình để phù hợp với phần mềm.
Tiêu chí 6: Đội ngũ đồng hành lâu dài sau Go-Live
Nhiều doanh nghiệp cho rằng dự án MES kết thúc khi hệ thống được đưa vào sử dụng. Thực tế, đây mới chỉ là điểm khởi đầu.
Sau Go-Live, doanh nghiệp thường sẽ phát sinh thêm các nhu cầu mới như mở rộng phạm vi triển khai, bổ sung báo cáo, kết nối thêm thiết bị hoặc tối ưu các chỉ số vận hành. Nếu đơn vị triển khai không có khả năng hỗ trợ lâu dài, hệ thống rất dễ trở nên lỗi thời hoặc không còn đáp ứng được nhu cầu phát triển của nhà máy.
Một đối tác tốt không chỉ triển khai hệ thống, ọ cần đóng vai trò như một đơn vị tư vấn đồng hành cùng quá trình chuyển đổi số của doanh nghiệp trong nhiều năm tiếp theo.
Đừng chỉ chọn nhà cung cấp MES, hãy chọn một đối tác chuyển đổi số
Khi đánh giá các đơn vị triển khai MES, doanh nghiệp thường so sánh rất nhiều về chi phí, tính năng hoặc thời gian triển khai. Đây đều là những yếu tố quan trọng, nhưng chưa phải yếu tố quyết định. Điều tạo nên thành công của một dự án MES không nằm ở việc doanh nghiệp mua được phần mềm nào. Nó nằm ở việc doanh nghiệp lựa chọn được một đối tác có đủ hiểu biết về ngành, đủ kinh nghiệm triển khai thực tế và đủ năng lực đồng hành lâu dài hay không.
Bởi cuối cùng, điều doanh nghiệp cần không phải là một hệ thống MES có thật nhiều màn hình hay báo cáo. Điều doanh nghiệp cần là một hệ thống giúp nhà máy vận hành tốt hơn, kiểm soát chất lượng tốt hơn và đưa ra quyết định dựa trên dữ liệu thay vì cảm tính.
Tại DEHA Digital Solutions, chúng tôi luôn xem MES không phải là một sản phẩm phần mềm đơn thuần mà là một dự án chuyển đổi vận hành của nhà máy. Chính vì vậy, trước khi đề xuất giải pháp, đội ngũ chuyên gia sẽ dành thời gian khảo sát thực tế, tìm hiểu quy trình sản xuất, đánh giá hiện trạng dữ liệu và xác định những bài toán ưu tiên của doanh nghiệp.
Với kinh nghiệm triển khai cho các doanh nghiệp sản xuất linh kiện điện tử, DEHA:MES được xây dựng theo hướng linh hoạt, có khả năng tích hợp với hệ thống máy móc hiện hữu, hỗ trợ truy xuất nguồn gốc chi tiết và quản lý chất lượng theo thời gian thực. Điều quan trọng hơn cả là chúng tôi không chỉ triển khai hệ thống, mà còn đồng hành cùng doanh nghiệp trong suốt hành trình chuyển đổi số để đảm bảo MES thực sự tạo ra giá trị trong vận hành sản xuất.
